- ماترياليستها - از آن جهت كه از درك غيب و عالم تجرد ، عاجزند ، گمان برده‌اند كه تضاد در تمام عالم راه دارد . « 1 » . بارى اصل امتناع تناقض از مهمترين اصولى است كه براى كشف حقايق عالم لازمند . بلكه ريشه تمامى آنهاست چه اينكه اگر تناقض جايز باشد ، هيچ چيزى اثبات نمىشود . نهايت اينكه ما بتوانيم بر حقانيت فلان مطلب دليل اقامه كنيم ، اما اگر نقيض و عدم آن نيز ممكن باشد ، چگونه مىتوان خود آن را اثبات نمود . و به همين جهت است كه اين اصل را " اصل الاصول " و " ام القضايا " و " اول الاوائل " ناميده‌اند . چه اينكه تمام قضايا ، حتى بديهيا اوليه نيز بر آن متوقفند و وجدان هر كسى حتى اطفال هرچند كه اصطلاحات را نمىدانند آن را به خوبى مىداند و مىيابد . شگفتا كه يكى از منطقيان معاصر « 2 » بر اين گمان است كه اصل امتناع تناقض در نزد اقوام ابتدائى ، ممنوع نبوده زيرا در اعتقاد پاره‌اى از آنان يك شخص در آن واحد مىتوانسته هم انسان باشد و هم كلاغ و تنها اقوامى كه به درجاتى از تكامل رسيده‌اند ، به امتناع تناقض پى برده‌اند . . . " لكن اين سخن درست نيست و ما بايد در گفتار آن دسته از اقوام ابتدايى كه سخن فوق از آنها نقل شده بطور دقيق ملاحظه نماييم تا معنى كلامشان را بفهميم . شايد آنان شخصيت مزدوج را معتقد بوده‌اند و اينكه در پاره‌اى از مردم دو جهت موجود است بهمانگونه كه ما در انسان به دو جهت خير و شر عقيده داريم ، و يا معتقدند كه روح انسان پس از مرگ در كالبد يك كلاغ حلول مىكند . روح از انسان و بدن از كلاغ .

--> ( 1 ) - تفصيل مباحث ديالك‌تيك و بخصوص تضاد ، و بحث از علت حركت را در دفتر سوم فلسفه بقلم محمد على گرامى ببينيد . ( 2 ) - دكتر سياسى در كتاب مبانى فلسفه .